Zelfstandig worden in België gebeurt in een vaste volgorde: je kiest een rechtsvorm, legt je adres vast, laat je inschrijven in de Kruispuntbank van Ondernemingen (KBO) via een ondernemingsloket, activeert je btw-nummer, sluit aan bij een sociaal verzekeringsfonds en opent een rekening. Dit stappenplan loopt ze een voor een door, met bij elke stap wie je nodig hebt en waar je de officiële informatie vindt.
Het geldt voor wie een eigen zaak start in hoofdberoep, en grotendeels ook voor wie naast een job begint. Voor die laatste groep staan de verschillen apart in zelfstandige in bijberoep.
Voor je begint: mag je dit beroep uitoefenen?
Sommige beroepen vragen een bewijs van beroepsbekwaamheid. Volgens FOD Economie bestaan zulke vereisten nog in het Waals Gewest en in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest, en moet het ondernemingsloket bij je inschrijving nagaan of je eraan voldoet. Voor gereglementeerde beroepen, zoals in de zorg of bij architecten, komt daar vaak een erkenning of een inschrijving bij een beroepsorde bij.
Twijfel je, vraag het dan vóór de inschrijving na bij een ondernemingsloket. Dat bespaart je een geweigerd dossier.
Stap 1: kies je rechtsvorm
De eerste echte keuze is de vorm waarin je onderneemt. Er zijn twee grote families.
- Eenmanszaak. Je onderneemt als natuurlijke persoon. Er is geen akte nodig en de opstartkosten zijn laag. Jij en je zaak hebben één vermogen: je staat met al je bezit in voor de schulden van je onderneming.
- Vennootschap. De onderneming krijgt rechtspersoonlijkheid en haar eigen vermogen. Als aandeelhouder van een BV, CV of NV riskeer je in principe niet meer dan je inbreng. Daar staan een notariële akte, een financieel plan en een zwaardere boekhouding tegenover.
FOD Economie zet de verschillen op een rij: aansprakelijkheid, boekhouding, belasting, het aantrekken van partners en wat er bij overlijden gebeurt. De afweging zelf, met voorbeelden, staat in eenmanszaak of vennootschap. Welke vorm fiscaal voor jou het best uitkomt, bespreek je met een boekhouder. Wat een BV oprichten kost, lees je in BV oprichten: de kosten.
Stap 2: leg je ondernemingsadres vast
Bij de inschrijving geef je een adres op. Voor een vennootschap is dat de zetel, voor een eenmanszaak het adres van de onderneming. Elke plek waar je je activiteit uitoefent, wordt daarnaast een vestigingseenheid met een eigen nummer.
Die adressen zijn geen interne administratie. De KBO is publiek doorzoekbaar via de KBO Public Search, zonder login. Je ondernemingsadres komt ook op je facturen, je website en je offertes. Werk je vanuit huis en geef je je woonadres op, dan staat dat dus voor iedereen online.
Daarom hoort deze stap vóór het loket. Wie later wisselt, betaalt een adreswijziging en moet alles opnieuw laten aanpassen. Waarom het woonadres er beter uit blijft, lees je in hoe je je thuisadres buiten de KBO houdt. Wat het verschil is tussen je zetel en je woonplaats, lees je in postadres, zeteladres en domicilie.
Stap 3: richt je vennootschap op (alleen bij een vennootschap)
Start je als eenmanszaak, sla dan deze stap over. Voor een BV, CV of NV schakel je een notaris in. FOD Economie beschrijft de volgorde zo:
- Je stelt een financieel plan op dat het kapitaal of aanvangsvermogen verantwoordt.
- De notaris maakt de oprichtingsakte met de statuten op. De akte vermeldt het adres van de zetel.
- De akte wordt binnen 30 dagen neergelegd op de griffie van de ondernemingsrechtbank van je zetel. Bij een BV, CV of NV doet de notaris dat.
- De griffie laat een uittreksel publiceren in de bijlagen bij het Belgisch Staatsblad en schrijft de vennootschap in de KBO in. Daar krijgt ze haar ondernemingsnummer.
Een VOF of CommV mag je ook met een onderhandse akte oprichten. Een vennootschap moet daarna nog haar uiteindelijke begunstigden registreren en, zoals hieronder bij stap 6 staat, aansluiten bij een sociaal verzekeringsfonds.
Stap 4: starten als zelfstandige bij het ondernemingsloket
Het ondernemingsloket is het centrale aanspreekpunt voor de administratieve formaliteiten. Als eenmanszaak schrijft het loket je in de KBO in en krijg je daar je ondernemingsnummer: tien cijfers, beginnend met 0 of 1. Een vennootschap heeft haar nummer al van de griffie, maar gaat voor een handels- of ambachtsactiviteit en haar vestigingseenheden ook langs een loket.
Je kiest zelf bij welk erkend loket je aanklopt. Waar je onderneming gevestigd is, speelt geen rol. De inschrijving kost begin 2026 111,50 euro voor één vestigingseenheid en hetzelfde bedrag voor elke bijkomende, zegt FOD Economie. Dat tarief wordt elk jaar geïndexeerd.
Hoe de aanvraag verloopt en wat je meebrengt, staat in ondernemingsnummer aanvragen. Welke loketten er zijn en hoe ze verschillen, lees je in een ondernemingsloket kiezen.
Stap 5: activeer je btw-nummer
Lever je goederen of diensten op een zelfstandige en regelmatige manier, dan ben je btw-plichtig. Je ondernemingsnummer wordt dan door de FOD Financiën geactiveerd als btw-nummer. Daarvoor dien je online formulier 604A in. Wacht minstens twee dagen nadat je in de KBO staat, en doe het voor je activiteit start. Dat kan je zelf doen via MyMinfin, of je laat het doen door je boekhouder of je ondernemingsloket, als betalende dienst.
Kleine ondernemingen met een beperkte jaaromzet kunnen kiezen voor de vrijstellingsregeling. Wie dat kan en wat het betekent, staat in btw-nummer aanvragen. Sommige activiteiten, zoals bepaalde medische diensten, zijn vrijgesteld van btw en vragen geen btw-identificatie.
Stap 6: sluit aan bij een sociaal verzekeringsfonds
Als zelfstandige moet je aangesloten zijn bij een sociaal verzekeringsfonds naar keuze voordat je start. Dat geldt ook in bijberoep. Ben je te laat, dan word je volgens het RSVZ automatisch lid van de Nationale Hulpkas. Op het moment dat je je aansluit bij een sociaal verzekeringsfonds, moet je ook aangesloten zijn bij een ziekenfonds.
Via het fonds betaal je je sociale bijdragen per kwartaal. Een vennootschap sluit zelf ook aan, binnen drie maanden na de oprichting, en betaalt een jaarlijkse bijdrage. Hoeveel jij betaalt, hangt af van je inkomen en je statuut. Je sociaal verzekeringsfonds rekent dat voor je uit. Wat het concreet kost als je naast een job start, lees je in kosten van een zelfstandige in bijberoep.
Stap 7: open een zichtrekening
Voor je je activiteit begint, open je een zichtrekening bij een bank of een andere financiële instelling. Dat geldt voor een eenmanszaak en voor een vennootschap. Het rekeningnummer komt op al je handelspapieren, samen met je ondernemingsnummer, de naam van je onderneming en die van je bank.
Een aparte rekening voor je zaak houdt je boekhouding overzichtelijk, ook als eenmanszaak. Krijg je bij geen enkele bank een rekening, dan bestaat er een basisbankdienst voor ondernemingen.
Stap 8: zorg voor de rest van je basis
Met nummer, btw en fonds in orde kan je factureren. Een paar zaken komen er nog bij:
- Verzekeringen. Ga na welke verzekeringen je beroep vraagt, zoals een beroepsaansprakelijkheid.
- Boekhouding. Een eenmanszaak heeft meestal genoeg aan een vereenvoudigde boekhouding, een vennootschap heeft zwaardere verplichtingen. Een boekhouder kan ook je btw-aangiftes doen.
- Je vermeldingen. Facturen en website tonen je naam, je ondernemingsnummer en je ondernemingsadres.
- Personeel. Neem je iemand in dienst, dan schrijf je je in als werkgever bij de RSZ.
Freelancer worden: wat anders is
Voor de sociale zekerheid is een freelancer of consultant een zelfstandige, meestal als eenmanszaak of via een eigen vennootschap. Je doorloopt dus dezelfde stappen. Werk je vooral bij klanten of vanuit huis, vraag dan aan je loket of je een vestigingseenheid nodig hebt en welk adres die krijgt. Dat maakt de keuze van je ondernemingsadres in stap 2 des te bewuster. Meer over die situatie staat op de pagina voor freelancers.
Wie start zonder kantoor: een adres voor je zaak
Start je vanuit huis of bij klanten, dan heb je wel een adres nodig dat in de KBO en op je facturen kan staan. A Office biedt zo’n adres in het centrum van Aartselaar: je post wordt dezelfde werkdag ingescand, originelen liggen klaar tot je ze ophaalt en aangetekende zendingen worden aanvaard. Een vergaderzaal boek je apart per uur via de app. Pakketten beginnen bij €39 per maand. Start je als eenmanszaak, kijk dan naar het vestigingsadres voor je eenmanszaak. De overeenkomst die je krijgt, gebruik je als bewijs bij je ondernemingsloket of notaris.
Het stappenplan in het kort
- Ga na of je beroep voorwaarden stelt.
- Kies tussen eenmanszaak en vennootschap.
- Leg je ondernemingsadres en je vestigingseenheden vast.
- Vennootschap: notaris, financieel plan, griffie en Staatsblad.
- Laat je inschrijven via een erkend ondernemingsloket.
- Laat je ondernemingsnummer activeren als btw-nummer.
- Sluit aan bij een sociaal verzekeringsfonds en een ziekenfonds.
- Open een zichtrekening en regel verzekeringen en boekhouding.
Voor je eigen situatie, zoals het juiste statuut of je verwachte bijdragen, ga je langs bij een ondernemingsloket, je sociaal verzekeringsfonds of een boekhouder.